De gemeenteraad is wettelijk verplicht volgens de Gemeentewet om een gedragscode integriteit vast te stellen voor gemeenteraadsleden (artikel 15 lid 3), wethouders (artikel 41c lid 2) en de burgemeester (artikel 69 lid 2). De burgemeester is verantwoordelijk voor integriteitsbevordering

De gedragscode is weliswaar verplicht, maar de inhoudelijke invulling is vrij. Integriteitsnormen kunnen bindend gemaakt worden door deze vast te leggen in een gemeentelijke verordening.

Functies gedragscode

Een gedragscode heeft doorgaans een aantal algemene functies. De gedragscode:

  • ontlast de morele oordeelsvorming van individuen;
  • stelt de norm;
  • definieert specifieke handelingen als schendingen;
  • maakt zorgvuldig optreden tegen schendingen mogelijk;
  • geeft richting aan de morele oordeelsvorming van individuen.

De gedragscode beschermt daarnaast specifiek de zuiverheid van de politieke en bestuurlijke besluitvorming. Het gaat dan om het voorkomen van corruptie en belangenverstrengeling. Die vervalsen immers de besluitvorming en resulteren per definitie in machtsmisbruik.

Schendingen

Wet en gedragscode definieĢˆren een reeks handelingen van politici als integriteitschendingen. Sommige schendingen zijn generiek en zijn binnen bijna alle organisaties verboden (ongewenst gedrag, fraude). Andere komen gelet op de aard van het werk vooral voor in de politiek zoals belangenverstrengeling en corruptie (of de schijn daarvan) en het lekken van informatie. Van de schendingen die voorkomen, blijken belangenverstrengeling en het lekken van informatie in de Nederlandse politiek relatief veel voor te komen. Die krijgen in deze gedragscode dan ook veel aandacht.